De ontbossing in het Braziliaanse Amazonegebied is met bijna 42 procent afgenomen en heeft het laagste niveau bereikt sinds het begin van de officiële metingen in 1988. Tussen augustus 2025 en juli 2026 ging 3.335 vierkante kilometer regenwoud verloren, tegenover 5.731 vierkante kilometer een jaar eerder. De cijfers, die de Braziliaanse regering vrijdag bekendmaakte, betekenen een belangrijke overwinning voor het milieubeleid van president Luiz Inácio Lula da Silva, maar de toekomst van de bosbescherming blijft onzeker in aanloop naar de tweede ronde van de presidentsverkiezingen op 25 oktober.

De cijfers zijn afkomstig van het Braziliaanse nationale instituut voor ruimteonderzoek (INPE), dat met satellieten de ontbossing volgt. De afname bedraagt 41,8 procent ten opzichte van het voorgaande meetjaar. Het vorige laagterecord dateerde uit 2012, toen 4.571 vierkante kilometer bos verloren ging. De nieuwe cijfers zijn voorlopig en worden naar verwachting in 2027 definitief vastgesteld.

Volgens de Braziliaanse regering is de ontbossing in het Amazonegebied sinds 2023 met ruim 71 procent teruggebracht. Daarmee is een ontwikkeling gekeerd die zich tijdens het presidentschap van Jair Bolsonaro (2019-2022) had voorgedaan. In die periode nam de ontbossing sterk toe en verdween in totaal meer dan 45.000 vierkante kilometer regenwoud.

Na zijn terugkeer als president in januari 2023 maakte Lula de bescherming van het Amazonegebied opnieuw tot een prioriteit. Hij herstelde het nationale actieplan tegen ontbossing, versterkte de milieuhandhaving en gaf toezichthoudende instanties meer mogelijkheden om illegale houtkap en landontginning aan te pakken.

De aanpak omvat strengere controles, sancties tegen illegale ontbossing, beperkingen op financiering voor overtreders en ondersteuning van duurzame economische activiteiten. Volgens de regering laten de nieuwe cijfers zien dat economische ontwikkeling en bosbescherming niet noodzakelijk met elkaar in strijd hoeven te zijn.

Niet alleen in het Amazonegebied is vooruitgang geboekt. In de Cerrado, het uitgestrekte savannegebied dat een belangrijke rol speelt in de Braziliaanse landbouw en watervoorziening, daalde de ontbossing met 23,8 procent. Daar ging tussen augustus 2025 en juli 2026 ongeveer 5.517 vierkante kilometer natuurlijke vegetatie verloren, tegenover ruim 7.235 vierkante kilometer in de voorafgaande periode. Ook voor de Cerrado is dit het laagste niveau sinds het begin van de betreffende meetreeks in 2001.

De ontbossing is echter niet overal even sterk afgenomen. In het Amazonegebied werden de grootste verliezen geregistreerd in de deelstaten Pará, Mato Grosso en Amazonas. Samen waren deze gebieden verantwoordelijk voor ongeveer driekwart van de vastgestelde ontbossing.

Ondanks de sterke daling waarschuwen milieudeskundigen dat het Amazonewoud nog altijd onder grote druk staat. Naast het volledig kappen van bos veroorzaken droogte, houtwinning en bosbranden aanzienlijke schade aan de resterende vegetatie. Vooral de recente toename van bosbranden baart zorgen. In delen van de Braziliaanse Amazone is het aantal brandhaarden in oktober sterk gestegen. De deelstaat Amazonas registreerde in de eerste twaalf dagen van de maand 1.558 brandhaarden, bijna tweemaal zoveel als in de gehele maand oktober vorig jaar.

De droogte, die door het klimaatverschijnsel El Niño kan worden versterkt, vergroot het risico dat branden zich snel verspreiden. De rookontwikkeling heeft ook gevolgen voor de luchtkwaliteit en de volksgezondheid in verschillende steden. Een daling van de ontbossing betekent daarom niet automatisch dat het Amazonegebied buiten gevaar is. Beschadiging van bestaande bossen door branden en langdurige droogte vormt een afzonderlijke bedreiging voor de biodiversiteit en de opslag van koolstof.

De bekendmaking van de historische daling komt op een politiek gevoelig moment. Brazilië houdt op 25 oktober de tweede ronde van de presidentsverkiezingen, waarin Lula het opneemt tegen Flávio Bolsonaro, zoon van voormalig president Jair Bolsonaro. De twee kandidaten vertegenwoordigen verschillende benaderingen van milieubeleid en economische ontwikkeling. Lula heeft zich verbonden aan het streven om de netto-ontbossing in Brazilië uiterlijk in 2030 tot nul terug te brengen. Zijn regering beschouwt de bescherming van het regenwoud ook als een belangrijk onderdeel van de internationale klimaatdiplomatie.

Binnen de politieke rechterzijde bestaat daarentegen meer weerstand tegen strenge milieuregels die volgens tegenstanders de landbouw, mijnbouw en economische ontwikkeling kunnen belemmeren. Milieuorganisaties vrezen dat een regeringswisseling de handhaving en bescherming van kwetsbare natuurgebieden kan verzwakken. De verkiezingsuitslag kan daardoor grote gevolgen hebben voor de voortzetting van het huidige bosbeleid.

De ontwikkelingen in Brazilië zijn eveneens van betekenis voor Suriname, dat deel uitmaakt van het grotere Amazone-ecosysteem. Het tropische regenwoud speelt een belangrijke rol bij de regulering van neerslag, het vasthouden van koolstof en het behoud van biodiversiteit.

Een succesvolle aanpak van ontbossing in Brazilië kan bovendien van betekenis zijn voor de internationale samenwerking rond bosbescherming en klimaatfinanciering. Voor bosrijke landen zoals Suriname is vooral van belang hoe economische ontwikkeling kan worden gecombineerd met het behoud van natuurlijke hulpbronnen. Hoewel de nieuwe cijfers een historische verbetering laten zien, verdween in één jaar nog altijd 3.335 vierkante kilometer Amazonewoud. De uitdaging voor Brazilië blijft om de bereikte daling vast te houden en verdere aantasting van het regenwoud te voorkomen.