Verkopers van robots met AI-functionaliteit wachten op klanten tijdens de 137e Canton Fair in Guangzhou, in de Zuid-Chinese provincie Guangdong. (Foto: AP)
China wil de uitvoer van 40 strategische technologieën verbieden of aan strengere voorwaarden onderwerpen. Het voorstel richt zich onder meer op kunstmatige intelligentie (AI), halfgeleiders, zonne-energie en biotechnologie. Beijing zegt met de maatregelen de nationale veiligheid te willen beschermen en misbruik van geavanceerde technologie te voorkomen.

De Chinese ministeries van Handel en Wetenschap en Technologie publiceerden vrijdag 16 oktober een ontwerp voor aanpassing van de nationale lijst van technologieën waarvoor exportverboden of -beperkingen gelden. Van de 40 technologieën zouden er 14 volledig onder een exportverbod vallen, terwijl voor de overige 26 een vergunning nodig zou zijn. Het voorstel ligt tot 15 november voor openbare reacties.

Opvallend is dat 23 van de genoemde technologieën betrekking hebben op kunstmatige intelligentie. Het gaat onder meer om geavanceerde AI-modellen, autonome AI-agenten, computersystemen en technologieën voor het ontwerpen van chips. Ook bepaalde technieken voor de ontwikkeling van geheugenchips en AI-processoren vallen onder de voorgestelde beperkingen.

Strengere controle op AI-modellen
Volgens het voorstel kunnen de overdracht van bepaalde geavanceerde AI-modellen en de bijbehorende broncode en technische gegevens aan buitenlandse partijen aan beperkingen worden onderworpen. Dat geldt onder meer voor modellen die zijn getraind met gevoelige nationale gegevens en voor systemen die bepaalde prestatiedrempels overschrijden.

AI-agenten die worden ingezet in gevoelige omgevingen, zoals de nationale defensie en kritieke informatie-infrastructuur, krijgen eveneens bijzondere aandacht. De Chinese autoriteiten stellen dat de maatregelen nodig zijn om veiligheidsrisico's te beperken en ervoor te zorgen dat AI onder menselijke controle blijft.

De ontwerpregels betekenen niet dat alle Chinese AI-technologie ontoegankelijk wordt voor buitenlandse gebruikers. Technologie die al openbaar beschikbaar is, bijvoorbeeld via wetenschappelijke publicaties of opensourcesystemen, valt volgens de berichtgeving grotendeels buiten de voorgestelde beperkingen. Ook toegang tot AI-diensten via onder meer websites en API's kan mogelijk blijven, afhankelijk van de aard van de technologie en de toepasselijke regels.

Registratieplicht geldt al
Hoewel de voorgestelde wijzigingen nog ter consultatie liggen, is volgens de berichtgeving op 16 oktober al een tijdelijke registratieplicht ingegaan voor technologieoverdrachten die onder de nieuwe lijst zouden vallen. Die verplichting heeft onder meer betrekking op licenties, overdracht van technologie aan buitenlandse partijen en bepaalde transacties die nog niet zijn afgerond.

Bedrijven die Chinese technologie naar het buitenland willen overbrengen, zullen daardoor rekening moeten houden met aanvullende administratieve verplichtingen. De uiteindelijke gevolgen hangen af van de definitieve regels en van de technologie waarop een transactie betrekking heeft.

Ook zonne-energie en biotechnologie
Naast AI omvat het voorstel twaalf technologieën voor de productie van zonne-energieproducten en vijf technologieën binnen de biomedische sector. Bij zonne-energie gaat het onder meer om productieprocessen voor polysilicium, een belangrijke grondstof in de zonne-energiesector, en om technieken voor geavanceerde zonnecellen.

In de biomedische sector worden onder meer bepaalde technologieplatforms voor cel- en gentherapie genoemd.

De maatregelen zijn vooral gericht op de overdracht van kennis, productieprocessen en technische expertise. Ze betekenen dus niet automatisch dat alle Chinese zonnepanelen, chips of medische producten aan een exportverbod worden onderworpen.

Technologische rivaliteit met de Verenigde Staten
Het Chinese voorstel komt tegen de achtergrond van de aanhoudende technologische concurrentie met de Verenigde Staten. Washington heeft de afgelopen jaren beperkingen ingevoerd op de uitvoer naar China van geavanceerde AI-chips en apparatuur die nodig is voor de productie van de meest geavanceerde halfgeleiders.

Beijing lijkt met de nieuwe maatregelen meer controle te willen houden over de verspreiding van eigen strategische technologie. Analisten zien de stap ook als onderdeel van een bredere internationale ontwikkeling waarbij landen steeds strenger bepalen welke technologieën zij aan buitenlandse partijen beschikbaar stellen.

Tegelijkertijd zijn China en de Verenigde Staten in gesprek over de veiligheid en het beheer van AI. De nieuwe exportplannen onderstrepen daarmee de spanning tussen internationale samenwerking op het gebied van kunstmatige intelligentie en de bescherming van nationale economische en veiligheidsbelangen.

De maatregelen kunnen gevolgen hebben voor buitenlandse bedrijven die Chinese technologie willen gebruiken, licentiëren of inzetten bij de uitbreiding van hun productiecapaciteit. Hoe groot die gevolgen zullen zijn, wordt duidelijker wanneer de consultatie is afgerond en de definitieve regels bekend zijn.