Vertrouwen in de rechtsstaat is een van de belangrijkste fundamenten van een democratische samenleving. Burgers moeten erop kunnen rekenen dat strafbare feiten worden onderzocht, verdachten eerlijk worden behandeld en justitie zonder aanzien des persoons optreedt. Maar vertrouwen moet worden verdiend. Het ontstaat niet door indrukwekkende cijfers over arrestaties en strafdossiers, terwijl bij geruchtmakende zaken onduidelijk blijft wat er daadwerkelijk gebeurt.

Bij de opening van het gerechtelijk jaar 2026–2027 presenteerde waarnemend procureur-generaal Astrid Niamat cijfers over de werkzaamheden van het Openbaar Ministerie (OM). Tot eind augustus waren 3.470 strafdossiers van de politie ontvangen en 5.249 verdachten aangehouden, van wie 2.939 in verzekering werden gesteld. Daarnaast werden 16.983 strafdossiers en verkeersovertredingen aan de strafrechter voorgelegd.

Deze aantallen tonen activiteit. Maar hoeveel zaken zijn afgerond? Hoeveel onderzoeken lopen al jaren? Hoeveel verdachten wachten langdurig op een beslissing? En hoeveel dossiers verdwijnen na de eerste publiciteit uit beeld? De samenleving kent inmiddels een reeks zaken waarbij dergelijke vragen blijven bestaan. Het verdwenen goud bij Grassalco, de kwikzaak waarbij ook politiefunctionarissen als verdachten in beeld kwamen, en de onderzoeken naar vermeende financiële onregelmatigheden bij de Surinaamse Luchtvaart Maatschappij (SLM). Wat is de actuele stand van deze onderzoeken? Zijn vervolgingsbeslissingen genomen? Wanneer worden resultaten bekendgemaakt?

Ook bij vermissingen, waaronder die van Rodney Leysner, is het gebrek aan duidelijkheid bijzonder pijnlijk. Families leven in onzekerheid en wachten op antwoorden. Natuurlijk kan niet iedere vermissing snel worden opgelost. Maar familieleden moeten erop kunnen vertrouwen dat onderzoeken voortvarend plaatsvinden en dat zij zorgvuldig worden geïnformeerd.

Een ander voorbeeld betreft de drie voormalige ministers Riad Nurmohamed, Gillmore Hoefdraad en Bronto Somohardjo. Op 4 juni gaf De Nationale Assemblee toestemming om hen in staat van beschuldiging te stellen. Ruim vier maanden later is nog steeds niet duidelijk wanneer deze zaken daadwerkelijk aan de rechter worden voorgelegd. Somohardjo is inmiddels gehoord, maar over de verdere voortgang ontbreekt publieke duidelijkheid. Een ernstige verdenking mag niet eindeloos boven iemands hoofd blijven hangen. Dat geldt voor voormalige ministers, maar net zo goed voor iedere andere burger. Niemand is schuldig voordat de rechter dat heeft vastgesteld. Juist daarom moet het OM voortvarend handelen.

Ook de omstreden invoer van ongeveer 385 ton parboiled rijst uit Guyana laat zien hoe noodzakelijk heldere communicatie is. De lading werd onderwerp van ingrijpen door de autoriteiten, juridische stappen en tegenstrijdige verklaringen over de afhandeling. Wat is de precieze strafrechtelijke status? Is er sprake van een lopend onderzoek, welke instantie is verantwoordelijk en welke besluiten zijn inmiddels genomen? Het publiek hoort verschillende lezingen, maar krijgt onvoldoende samenhangende uitleg.

Het OM hoeft niet ieder onderzoeksdetail prijs te geven. Het moet echter wel duidelijk kunnen maken welke zaken onder zijn verantwoordelijkheid vallen, in welke algemene fase een onderzoek verkeert en waarom verdere informatie eventueel nog niet kan worden verstrekt. Stilte laat ruimte voor speculatie en ondermijnt het vertrouwen.

Daar komt het probleem van langdurig voorarrest bij. Mensen worden aangehouden, soms publiekelijk als daders neergezet en kunnen lange tijd op hun berechting wachten. Hun reputatie, gezin en inkomen lopen schade op, terwijl hun schuld nog niet is vastgesteld. Voorarrest mag geen verkapte straf worden. Het vermoeden van onschuld moet in de praktijk betekenis hebben.

Ook de aanhoudende discussie over de financiële voorzieningen van de rechterlijke macht verdient een transparante en overtuigende afhandeling. De kritiek daarop is niet weggenomen. Wie vertrouwen vraagt in onafhankelijke rechtspraak, moet ook bereid zijn verantwoording af te leggen over de financiële regelingen binnen diezelfde rechtspleging.

Personeelstekorten, beperkte middelen en ingewikkelde onderzoeken zijn reële problemen. Maar ze mogen geen permanente verklaring worden voor het ontbreken van voortgang en informatie. Het OM en de rechterlijke macht zouden periodiek inzicht moeten geven in de ouderdom van dossiers, doorlooptijden, sepotbeslissingen, voorarrest en achterstanden, zonder lopende onderzoeken te schaden.

Een rechtsstaat wordt niet beoordeeld op hoeveel mensen worden aangehouden, maar wanneer rechtvaardigheid zorgvuldig en binnen redelijke tijd wordt bereikt. Wanneer burgers niet meer weten wat er met ernstige zaken gebeurt, groeit het wantrouwen. En wanneer dat vertrouwen eenmaal verloren gaat, zijn de gevolgen veel groter dan één onafgerond onderzoek.

Nita Ramcharan