Trump sluit dieselakkoord met Putin, tot woede van Oekraïne en Europese bondgenoten

De Amerikaanse president Donald Trump heeft met de Russische president Vladimir Putin afspraken gemaakt over de levering van miljoenen tonnen diesel aan de Amerikaanse en internationale markt. De aankondiging, die bedoeld is om de sterk gestegen brandstofprijzen te drukken, betekent een opvallende koerswijziging in het Amerikaanse beleid tegenover Rusland en heeft geleid tot scherpe kritiek van Oekraïne en Europese bondgenoten.

Trump maakte de overeenkomst vrijdag bekend na een telefoongesprek met Putin. Volgens de Amerikaanse president zal Rusland onmiddellijk meer dan 300.000 ton diesel leveren, gevolgd door 500.000 ton in november en nog eens 1 miljoen ton kort daarna. Afhankelijk van de toestand van de Russische raffinaderijen zou Moskou vervolgens binnen relatief korte tijd nog eens 3 miljoen ton beschikbaar stellen.

De aangekondigde hoeveelheden komen samen neer op meer dan 4,8 miljoen ton diesel. Het gaat vooralsnog om toezeggingen van Trump; de precieze leveringsplanning, de betalingsvoorwaarden en de vraag welke partijen de brandstof zullen afnemen, zijn niet volledig bekendgemaakt.

Het Amerikaanse ministerie van Financiën heeft intussen een tijdelijke vergunning afgegeven die bepaalde transacties met Russische diesel toestaat. Daarmee ontstaat ruimte voor leveringen ondanks de bestaande Amerikaanse sancties tegen Rusland.

Sanctiebeleid onder druk
De aankondiging komt op een gevoelig moment. Trump ondertekende vorige maand nog een wet die de economische druk op Rusland moest opvoeren vanwege de oorlog tegen Oekraïne. De wet voorziet onder meer in sancties tegen Russische functionarissen, banken en tankers die worden ingezet om sancties te omzeilen. Ook bevat zij bepalingen over mogelijke invoertarieven voor landen die Russische olie en gas blijven afnemen.


Het Amerikaanse ministerie van Financiën maakte vrijdag bekend dat zijn Office of Foreign Assets Control (OFAC) een algemene vergunning heeft afgegeven voor bepaalde transacties rond de verkoop, levering, lossing en invoer van diesel van Russische oorsprong. De vergunning geldt tot 7 april 2027.

De maatregel is een tijdelijke uitzondering op bestaande sanctieregels en betekent niet dat alle Amerikaanse sancties tegen Rusland zijn opgeheven. De vergunning bevat bovendien beperkingen voor transacties met rekeningen van onder meer de Russische centrale bank en het Russische ministerie van Financiën.

Zelensky: ‘Zwak besluit van sterke partners’
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky heeft de overeenkomst scherp veroordeeld. Hij noemde de beslissing een zwakke stap van bondgenoten die Oekraïne juist moeten helpen om de Russische agressie te weerstaan.

Volgens Zelensky kan Rusland de inkomsten uit de verkoop van diesel gebruiken om zijn oorlogsinspanningen voort te zetten. Hij waarschuwde dat de overeenkomst Moskou meer ruimte geeft om aanvallen uit te voeren en de oorlog te verlengen.

De timing heeft de verontwaardiging in Kyiv verder aangewakkerd. Terwijl Trump zijn overeenkomst met Putin bekendmaakte, waren de Amerikaanse gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner in Miami in gesprek met Oekraïense vertegenwoordigers over mogelijke stappen om de oorlog te beëindigen.

Zelensky zei dat Oekraïne het gevoel kreeg dat zijn delegatie als een afleidingsmanoeuvre werd gebruikt. In een afzonderlijke reactie tegenover Axios omschreef hij de beslissing als oneerlijk en niet passend bij de manier waarop partners met elkaar behoren om te gaan.

De Oekraïense president riep Washington op om in plaats van Rusland economisch tegemoet te komen, aan te dringen op wederzijdse de-escalatie en het beëindigen van de aanvallen.

Democraten spreken van verraad
Ook in de Verenigde Staten heeft het akkoord politieke gevolgen. Democratische kopstukken in de Senaat, onder wie fractieleider Chuck Schumer en senatoren Jeanne Shaheen en Elizabeth Warren, veroordeelden de aankondiging. Zij beschouwen de maatregel als een aantasting van de steun aan Oekraïne, de samenwerking met Europese bondgenoten en de Amerikaanse nationale veiligheid.

Senator Richard Blumenthal, een van de mede-indieners van de nieuwe sanctiewet, stelde dat de overeenkomst de Verenigde Staten medeverantwoordelijk maakt voor het financieren van de Russische oorlogsinspanningen.

Ook de Democratische afgevaardigde Don Beyer uitte felle kritiek. Volgens hem bevestigt de beslissing de twijfels die hij al langer heeft over de betrouwbaarheid van Trumps Ruslandbeleid.

De kritiek richt zich niet alleen op de mogelijke inkomsten voor Moskou, maar ook op de vraag of de Amerikaanse regering de sanctiewet consequent zal uitvoeren. Het Congres heeft de regering instrumenten gegeven om Rusland en landen die Russische energie blijven afnemen economisch onder druk te zetten. De dieseluitzondering roept de vraag op hoe Washington die bevoegdheden nu zal toepassen.

Duitsland en Zweden houden vast aan sancties
In Europa is eveneens bezorgdheid ontstaan over de Amerikaanse koerswijziging.

De Duitse regering liet zaterdag weten vast te houden aan de bestaande sancties tegen Rusland en met Europese partners te blijven werken aan aanvullende maatregelen. Regeringswoordvoerder Stefan Kornelius zei dat de steun aan Oekraïne onverminderd blijft en dat de diplomatieke inspanningen voor een vredesregeling worden voortgezet.

De Zweedse premier Ulf Kristersson sprak eveneens zijn spijt uit over de overeenkomst. Volgens hem zijn Russische energie-inkomsten een belangrijke bron van financiering voor de Russische oorlog tegen Oekraïne. Zweden blijft daarom pleiten voor meer druk op Moskou en verdere steun aan Kyiv.

De Europese reacties laten zien dat de Amerikaanse beslissing de eensgezindheid onder westerse bondgenoten onder druk kan zetten. Terwijl Washington de brandstofvoorziening probeert te verruimen, willen Europese regeringen voorkomen dat Rusland meer inkomsten krijgt zonder wezenlijke concessies te doen in de oorlog.

Putin bevestigt bereidheid tot levering
Het Kremlin bevestigde dat Putin en Trump tijdens hun telefoongesprek onder meer spraken over de oorlog in Oekraïne, de situatie rond Iran en de betrekkingen tussen beide landen.

Volgens een verklaring van het Kremlin heeft Rusland zijn bereidheid bevestigd om olie en olieproducten aan de Amerikaanse en internationale markten te leveren. Putin stelde dat dergelijke leveringen een positief effect kunnen hebben op de wereldeconomie.


Een Amerikaanse functionaris zei tegenover Axios dat Trump tot de beslissing kwam nadat Oekraïne herhaalde Amerikaanse verzoeken om aanvallen op Russische olieraffinaderijen te staken niet zou hebben opgevolgd. Volgens die lezing wil Washington voorkomen dat verdere verstoringen van de Russische raffinagecapaciteit de internationale brandstofprijzen nog verder opdrijven.

Die uitleg onderstreept dat de overeenkomst niet uitsluitend een handelskwestie is, maar ook verband houdt met de Amerikaanse pogingen om de energieprijzen te beheersen en invloed uit te oefenen op de oorlog.

Hoge brandstofprijzen wegen zwaar
De overeenkomst komt tegen de achtergrond van een gespannen internationale energiemarkt. De oorlog rond Iran en verstoringen van de olie- en brandstofstromen hebben de prijzen opgedreven. De gevolgen zijn voelbaar in sectoren die sterk afhankelijk zijn van diesel, waaronder transport, landbouw en vrachtvervoer.

Trump heeft herhaaldelijk benadrukt dat lagere brandstofprijzen een prioriteit zijn, vooral voor boeren, transportbedrijven en andere Amerikaanse ondernemers. De hoge energieprijzen vormen bovendien een politiek risico voor zijn Republikeinse Partij in aanloop naar de tussentijdse verkiezingen van 3 november.

De Amerikaanse president zei na zijn telefoongesprek dat hij Putin dankbaar was voor de aangekondigde leveringen. Hij stelde dat de extra aanvoer de brandstofprijzen in de Verenigde Staten en daarbuiten snel zou helpen verlagen.

Analisten zijn voorzichtiger. De aangekondigde hoeveelheden zijn aanzienlijk, maar de uiteindelijke invloed op de markt hangt af van de daadwerkelijke leveringen, de bestemming van de brandstof en de beschikbaarheid van alternatieve leveranciers.

Energiespecialisten wijzen er bovendien op dat diesel die vanuit Rusland naar de Verenigde Staten gaat, niet noodzakelijk een even grote hoeveelheid extra brandstof op de wereldmarkt oplevert. Andere afnemers kunnen daardoor op zoek moeten naar alternatieve leveranciers, waardoor het effect op de internationale prijzen beperkt kan blijven.

Russische raffinaderijen onder druk
De haalbaarheid van de aangekondigde leveringen vormt een afzonderlijk aandachtspunt. Russische raffinaderijen zijn de afgelopen maanden herhaaldelijk getroffen door Oekraïense droneaanvallen. Daardoor is de productie van geraffineerde olieproducten teruggelopen en heeft Moskou maatregelen genomen om voldoende brandstof voor de eigen markt beschikbaar te houden.

Het Internationaal Energieagentschap meldde in september dat de Russische raffinage door de aanvallen sterk onder druk stond. De dieselproductie was naar schatting bijna 30 procent lager dan een jaar eerder. Rusland beperkte daarop de uitvoer om de binnenlandse bevoorrading te beschermen.

De Russische vicepremier Alexander Novak zei vrijdag dat Moskou de beperkingen op de dieseluitvoer eerder dan gepland zou beginnen op te heffen. Volgens hem kunnen leveringen aan de Verenigde Staten nog deze maand beginnen en zal ook de Russische binnenlandse markt voldoende worden bevoorraad.

Of Rusland de volledige door Trump aangekondigde hoeveelheden op tijd kan leveren, hangt mede af van de beschikbaarheid van diesel, de operationele toestand van de raffinaderijen en de logistieke mogelijkheden.

Vredesoverleg in onzekerheid
De dieselovereenkomst kan ook gevolgen hebben voor de diplomatieke inspanningen om de oorlog te beëindigen. De gesprekken in Miami waren bedoeld om mogelijke stappen naar een regeling te bespreken, maar de aankondiging van Trump heeft het vertrouwen van Oekraïne in de Amerikaanse bemiddeling verder onder druk gezet.

Voor Kyiv bestaat het risico dat economische verlichting voor Moskou niet gepaard gaat met concrete toezeggingen over een staakt-het-vuren of het beëindigen van de aanvallen. Voor Washington staat daar de mogelijkheid tegenover dat extra brandstofaanvoer de internationale markt helpt stabiliseren en de binnenlandse economische druk vermindert.

De komende dagen zal moeten blijken of de aangekondigde leveringen daadwerkelijk op gang komen, welke financiële afspraken ermee gepaard gaan en of de tijdelijke sanctieverlichting wordt gevolgd door verdere beleidswijzigingen.

Voorlopig staat vast dat Trump met zijn dieselakkoord een scherpe keuze heeft gemaakt tussen de directe behoefte aan betaalbare brandstof en het bredere strategische doel om Rusland onder druk te zetten. De gevolgen reiken daarmee verder dan de energiemarkt: ook de verhouding tussen Washington, Moskou, Kyiv en Europese bondgenoten staat op het spel.